Uitvoeringsinstanties sociale zekerheid

Concepts

Wie voert de sociale zekerheid uit?

Het Nederlandse stelsel van sociale zekerheid is verdeeld over meerdere instanties. Karin bij VGS weet dat ze bij ziekte iets anders moet doen dan bij werkloosheid, en dat de medewerker soms zelf iets moet aanvragen. In dit hoofdstuk leer je welke instantie welke taak uitvoert.

De Belastingdienst — premies en polisadministratie

De Belastingdienst speelt een centrale rol, ook al denk je bij "sociale zekerheid" misschien niet direct aan de Belastingdienst.

Belastingdienst taak 1 | Premies innen
Innen van premies werknemersverzekeringen (ZW, WIA, WW)
Innen van premies volksverzekeringen (AOW, ANW, Wlz) via IB
Innen van de IAB (inkomensafhankelijke bijdrage Zvw) via werkgever
Dit gebeurt via de loonaangiften die werkgevers maandelijks indienen
VGS doet elke maand aangifte loonheffingen bij de Belastingdienst
---
Belastingdienst taak 2 | Gegevens doorgeven aan UWV
De polisadministratie van het UWV wordt gevoed via de loonaangifte
Via Belastingdienst stromen arbeids- en loongegevens naar UWV
Dit vormt de basis voor uitkeringsrechten en andere regelingen

Belastingdienst/Toeslagen

Een aparte afdeling van de Belastingdienst is Belastingdienst/Toeslagen. Deze voert de inkomensafhankelijke regelingen uit:

BELASTINGDIENST/TOESLAGEN — UITVOERINGSTAKEN

Zorgtoeslag:             compensatie voor hoge zorgpremie
Huurtoeslag:             compensatie voor hoge huurkosten
Kinderopvangtoeslag:     compensatie voor kosten kinderopvang
Kindgebonden budget:     aanvulling op kinderbijslag bij laag inkomen

Aanvragen via: DigiD op toeslagen.nl
Uitbetaling: maandelijks voorschot op basis van geschat inkomen
Definitieve vaststelling: na afloop van het kalenderjaar
Let op: te hoge toeslag → terugbetalen; te lage → nabetaling

UWV — drie rollen

Het UWV (Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen) heeft meerdere rollen, die je goed uit elkaar moet houden.

UWV taak 1 — Polisadministratie | Gegevens beheren
UWV beheert de polisadministratie van alle werknemers
Gevuld via: loonaangiften van werkgevers (via Belastingdienst),
BRP (Basisregistratie Personen), eigen gegevens
Inhoud: arbeidsverhouding, loongegevens, gewerkte uren per werknemer
Gebruik: vooraf ingevulde IB-aangifte, uitkeringsrechten,
inkomensafhankelijke regelingen, CBS-statistieken
Toegang: Belastingdienst, SVB, CBS, gemeenten, pensioenfondsen,
Zorginstituut NL, gerechtsdeurwaarders, CAK
---
UWV taak 2 — Uitkeringen betalen | Werknemersverzekeringen
ZW-uitkeringen (vangnetgroepen)
WIA-uitkeringen (IVA en WGA)
WW-uitkeringen
Wajong-uitkeringen (jonggehandicapten)
Wazo-uitkeringen (zwangerschaps-, bevallings-, geboorteverlof)
Toeslagenwet-aanvullingen
---
UWV taak 3 — Arbeidsmarkt | Bemiddeling en vacatures
Werkzoekenden inschrijven en begeleiden
Vacaturebank werk.nl
Re-integratieondersteuning
Arbeidsbemiddeling
Poortwachtertoets bij langdurig verzuim (keuren re-integratieverslag)

> EXAMTIP: UWV heeft drie hoofdtaken: (1) polisadministratie beheren, (2) uitkeringen uitkeren (ZW, WW, WIA, Wazo, Wajong), (3) arbeidsmarktbemiddeling. Veel mensen denken bij UWV alleen aan WW, maar het is veel breder.

SVB — Sociale Verzekeringsbank

De SVB voert de volksverzekeringen uit. Dat zijn de verzekeringen voor iedereen die in Nederland woont of werkt.

SVB taak 1 — Volksverzekeringen | AOW, ANW, AKW
AOW: ouderdomspensioen uitkeren bij bereiken AOW-leeftijd
ANW: nabestaandenuitkering voor achtergebleven partner/kinderen
AKW: kinderbijslag uitkeren per kwartaal
Aanvraag nodig: SVB informeert burgers proactief bij AOW (enkele maanden voor leeftijd)
---
SVB taak 2 — Vrijwillige volksverzekeringen | Bij emigratie
Nederlanders die naar het buitenland verhuizen kunnen zich vrijwillig
blijven verzekeren voor volksverzekeringen (AOW, ANW)
Zo bouwen ze toch AOW op in het buitenland
Premie betalen aan SVB
---
SVB taak 3 — AOW aanvulling | Onder sociaal minimum
Als AOW-uitkering onder het sociaal minimum valt:
SVB vult aan tot het sociaal minimum (via IOAOW — Aanvullende Ouderdomswet)

Gemeenten — uitvoering sociale voorzieningen

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de sociale voorzieningen — de "vangnetregelingen" voor wie nergens anders recht op heeft.

GEMEENTEN — UITVOERINGSTAKEN

Participatiewet (bijstand):
Bijstandsuitkering voor wie geen WW-recht heeft en geen inkomen
Niveau: sociaal minimum
Verplichting: meewerken aan re-integratie en werk zoeken
Gemeente beoordeelt individuele situatie

IOAW:
Inkomensvoorziening Oudere Arbeidsongeschikten (en Werklozen)
Voor werkloze ex-werknemers ≥ 60 jaar die WW uitgeput hebben
Aanvulling tot sociaal minimum

IOAZ:
Voor ex-zelfstandigen ≥ 55 jaar die hun bedrijf moesten beëindigen
Aanvulling tot sociaal minimum

WMO (Wet maatschappelijke ondersteuning):
Hulp bij het huishouden, begeleiding, woon-aanpassingen
Gemeenten voeren dit uit met eigen beleid

WSW:
Wet sociale werkvoorziening — beschut werk voor mensen met beperking
Gemeenten bieden werkplekken aan

Zorgverzekeraars — Zvw en Wlz

Zorgverzekeraars — Zvw | Basiszorgverzekering
Voeren de Zorgverzekeringswet uit
Acceptatieplicht voor het basispakket (niemand afwijzen)
Basispakket is identiek (bepaald door Zorginstituut Nederland)
Aanvullende verzekering: commercieel, eigen keuze
Risicoverevening: overheid compenseert voor dure verzekerden
---
Zorgkantoren — Wlz | Zware langdurige zorg
Zorgkantoren zijn onderdeel van de zorgverzekeraars
Voeren de Wet langdurige zorg uit
Voor mensen met zware, blijvende zorgbehoefte
Indicatie via CIZ (Centrum Indicatiestelling Zorg)

> EXAMTIP: Zorgverzekeraars voeren de Zvw (basisverzekering) uit. De Wlz (langdurige zorg) wordt uitgevoerd via zorgkantoren. Het CIZ geeft de indicatie voor Wlz-zorg af.

Overzicht alle instanties

COMPLEET OVERZICHT UITVOERINGSINSTANTIES

Instantie             | Wet/regeling                | Doelgroep
----------------------|-----------------------------|-----------------------
Belastingdienst       | Loonheffingen + premies     | Alle werkgevers
Belastingdienst/Toeslagen | Zorgtoeslag, huurtoeslag | Lage/midden inkomens
                      | Kinderopvangtoeslag, KGB    |
UWV                   | Polisadministratie          | Alle werknemers
UWV                   | ZW, WW, WIA, Wajong, Wazo  | Werknemers
UWV                   | Toeslagenwet                | Uitkeringsgerechtigden
UWV                   | Arbeidsmarktbemiddeling     | Werkzoekenden
SVB                   | AOW, ANW, AKW               | Inwoners Nederland
SVB                   | Vrijw. volksverzekeringen   | Emigranten
Gemeente              | Participatiewet (bijstand)  | Minima zonder uitkering
Gemeente              | IOAW, IOAZ                  | Oudere werklozen/ZZ'ers
Gemeente              | WMO, WSW                    | Mensen met beperking
Zorgverzekeraar       | Zvw (basisverzekering)      | Iedereen in NL
Zorgkantoor           | Wlz (zware zorg)            | Zware zorgbehoevenden

Missie

STORY: Karin wil een "wegwijzer" maken voor VGS-medewerkers: bij welke instantie moet je zijn in welke situatie? Ze maakt een overzichtelijk Excel-document dat medewerkers zelf kunnen raadplegen als ze niet weten waar ze moeten zijn.

Stap 1 — Definieer de situaties

LEVENSSITUATIES VGS-MEDEWERKERS

Nr | Situatie
---|----------------------------------------------------------
1  | Ziek (werkgever betaalt door)
2  | Ziek na einde dienstverband (geen werkgever meer)
3  | Werkloos na contract
4  | Werkloos, WW-recht uitgeput, <60 jaar
5  | Werkloos, WW-recht uitgeput, ≥60 jaar
6  | Langdurig arbeidsongeschikt (>2 jaar ziek)
7  | Zwanger (uitkering)
8  | Partner bevallen (geboorteverlof)
9  | Kind gekregen (kinderbijslag)
10 | Hoge huurlasten, laag inkomen
11 | Hoge zorgpremie, laag inkomen
12 | Kinderopvang nodig, laag inkomen
13 | AOW-leeftijd bereikt
14 | Partner overleden
15 | Zware zorgbehoefte (bijv. dementie)

Stap 2 — Koppel instanties aan situaties

WEGWIJZER VOOR VGS-MEDEWERKERS

Nr | Situatie             | Regelging           | Instantie    | Actie medewerker
---|----------------------|---------------------|--------------|------------------
1  | Ziek (in dienst)     | Loondoorbetaling WG | VGS/bedrijfsarts| Ziekmelden bij VGS
2  | Ziek na ontslag      | ZW-vangnet          | UWV          | ZW aanvragen UWV
3  | Werkloos             | WW                  | UWV          | WW aanvragen UWV
4  | WW uitgeput <60 jr   | Participatiewet     | Gemeente     | Bijstand aanvragen
5  | WW uitgeput ≥60 jr   | IOAW                | Gemeente     | IOAW aanvragen
6  | Langdurig AO >2 jr   | WIA                 | UWV          | WIA aanvragen UWV
7  | Zwanger              | ZW/Wazo             | UWV via VGS  | Verlof aanvragen VGS
8  | Geboorteverlof       | Wazo (1wk VGS)      | VGS + UWV    | Bij VGS aanvragen
9  | Kinderbijslag        | AKW                 | SVB          | Aanvragen SVB.nl
10 | Hoge huur            | Huurtoeslag         | Belastingd.  | toeslagen.nl
11 | Hoge zorgpremie      | Zorgtoeslag         | Belastingd.  | toeslagen.nl
12 | Kinderopvang         | Kinderopvangtoeslag | Belastingd.  | toeslagen.nl
13 | AOW-leeftijd         | AOW                 | SVB          | SVB informeert
14 | Partner overleden    | ANW                 | SVB          | SVB.nl aanvragen
15 | Zware zorgbehoefte   | Wlz                 | Zorgkantoor  | CIZ-indicatie eerst

Stap 3 — Maak de Excel-wegwijzer interactief

EXCEL-STRUCTUUR WEGWIJZER

Tabblad "Wegwijzer voor medewerkers":

Stap 1: Kies jouw situatie uit het dropdown-menu (cel B3)
Stap 2: De regeling verschijnt automatisch (cel B5)
Stap 3: De uitvoerende instantie verschijnt (cel B7)
Stap 4: De actie die je moet ondernemen (cel B9)
Stap 5: Het telefoonnummer/website van de instantie (cel B11)

Gebruik VERT.ZOEKEN of XLOOKUP om de situatietabel
automatisch te doorzoeken op basis van de keuze in B3.

Contactgegevens:
UWV: 0900-9294 / uwv.nl
SVB: 1-7-6 / svb.nl
Belastingdienst Toeslagen: 0800-0543 / toeslagen.nl
Gemeentelijk loket: 14-gemeente (bijv. 14-020 Amsterdam)

Sla op als `VGS_instantie_wegwijzer_2026.xlsx`.