"Draaitabellen"

"Module 13 · Tabellen & visualisatie"

"Honderden regels samenvatten in één klik: de krachtigste Excel-functie"

Concepts

Welkom bij draaitabellen — de krachtigste Excel-functie

Stel je voor: Van Ginkel Solutions BV heeft een jaar lang verkopen bijgehouden. Het resultaat is een werkblad met 500 rijen. Elke rij is één verkoop: een datum, een klant, een product, een categorie, een bedrag. Mooie data. Maar één vraag stellen is al lastig: *hoeveel heeft elke klant in totaal uitgegeven?* Met de hand zou je moeten sorteren op klant, dan per klant handmatig optellen — of een ingewikkelde SSOM.ALS-formule schrijven.

Karin schuift haar stoel bij. *"Er is een betere manier. Eén functie in Excel neemt die hele lijst over, groepeert alles automatisch en laat je de uitkomst kiezen: per klant, per maand, per categorie, per tarief. Geen formule, geen sorteren. We noemen het een draaitabel. Het heet zo omdat je de gegevens kunt 'draaien' — wat gisteren rijen waren, maak je vandaag kolommen, en andersom. Zodra je dit kunt, hoef je nooit meer een tijdrovende SSOM.ALS te bouwen voor standaardoverzichten."*

De kern van de intuïtie: een draaitabel is een **samenvatting** van een lijst. Jij zegt tegen Excel welke kolom de groepen vormt (klant, maand, categorie) en welke kolom je wilt optellen (bedrag). Excel doet de rest. Uit 500 rijen worden tien regels — één per klant, of per maand, of per categorie — met de totalen klaar.

> TIP: Draaitabellen voegen niets toe aan je brondata en veranderen er niets aan. Ze zijn een *weergave* van je lijst. Je kunt een draaitabel altijd weggooien en opnieuw beginnen — de originele lijst blijft intact.

---

De bouwblokken van een draaitabel — vier velden

Een draaitabel heeft precies vier zones, ook wel **velden** of **gebieden** genoemd. Elk veld heeft een eigen rol. Zodra je een draaitabel aanmaakt, verschijnt rechts in Excel het deelvenster **Draaitabelvelden** — een lijst van je kolomkoppen bovenaan, en de vier zones onderaan.

   ┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
   │  DRAAITABELVELDEN                                       │
   │  Beschikbare velden:                                    │
   │  ☐ Datum  ☐ Klant  ☐ Product  ☐ Categorie  ☐ Bedrag   │
   │─────────────────────────────────────────────────────────│
   │  FILTERS       │  KOLOMMEN                             │
   │  (leeg)        │  (leeg)                               │
   │─────────────────────────────────────────────────────────│
   │  RIJEN         │  WAARDEN                              │
   │  (leeg)        │  (leeg)                               │
   └─────────────────────────────────────────────────────────┘

De vier velden:

**RIJEN** — Hierin sleep je de kolom die de rijen van je samenvatting bepaalt. Wil je omzet per klant? Sleep "Klant" naar Rijen: elke klant krijgt zijn eigen rij in de draaitabel.

**WAARDEN** — Hierin sleep je de kolom die je wilt samenvatten (optellen, gemiddelde, tellen). Wil je de totale omzet? Sleep "Bedrag" naar Waarden: Excel telt automatisch alles op per rij.

**KOLOMMEN** — Optioneel. Sleep hier een kolom als je een tweede dimensie wilt: verkopen per klant én per kwartaal tegelijk. Dan staan de klanten als rijen en de kwartalen als kolommen.

**FILTERS** — Optioneel. Hier zet je een kolom als je de hele draaitabel snel wilt filteren op één waarde. Zet "Categorie" in Filters en je kunt met één klik het overzicht beperken tot alleen de categorie "Kantoor".

Rijen | de groepen
Sleep hier: Klant, Maand, Categorie
Elke unieke waarde → één rij
"Groepeer mijn data hierop"
---
Waarden | het getal
Sleep hier: Bedrag, Aantal
Excel telt standaard alles op
"Bereken dit per groep"
---
Kolommen | tweede dimensie
Optioneel
Klant × Kwartaal naast elkaar
"Vergelijk horizontaal"
---
Filters | snel afschermen
Optioneel, bovenaan de tabel
Klik dropdown → filter heel overzicht
"Toon alleen deze waarde"

---

Draaitabel aanmaken — stap voor stap

Voordat je begint, is de gouden regel: je brondata moet een **nette lijst** zijn. Elke kolom heeft een koptekst in rij 1, geen lege rijen ertussen, geen samengevoegde cellen. Heb je in de vorige les (ch13a) je gegevens al als Excel-tabel opgemaakt? Dan is dat ideaal — we komen er straks op terug.

Het aanmaken gaat zo:

  1. Klik op **één willekeurige cel** in je gegevenslijst.
  2. Ga naar het tabblad **Invoegen** in de lint.
  3. Klik op **Draaitabel** (meest linkse grote knop in de Invoegen-groep).
  4. Een dialoogvenster opent. Excel heeft al automatisch het bereik van je lijst geselecteerd. Controleer dit even.
  5. Kies **Nieuw werkblad** (of Bestaand werkblad als je de draaitabel liever naast je data wilt).
  6. Klik **OK**.

Excel maakt een nieuw tabblad aan met een lege draaitabel en het veldenpaneel aan de rechterkant. Nu sleep je velden naar de vier zones.

   Invoegen → Draaitabel → OK

   ┌──────────────────────────────────────────┐
   │  Gegevensbron: $A$1:$E$501  ✓            │
   │  Locatie:  ● Nieuw werkblad              │
   │             ○ Bestaand werkblad          │
   │                             [OK] [Annul] │
   └──────────────────────────────────────────┘

> TIP: Klik altijd eerst op een cel *in* je data, niet erbuiten. Staat de cursor erbuiten, dan vult Excel het bereik niet automatisch in en moet je het zelf selecteren. Eén klik in de lijst bespaart je die stap.

---

Voorbeeld 1 — totale omzet per klant

Het klassieke eerste voorbeeld. De verkooplijst van Van Ginkel Solutions BV heeft 500 rijen. Je wilt weten: hoeveel heeft elke klant in totaal gekocht?

Na het aanmaken van de lege draaitabel zie je het veldenpaneel. Sleep:

  • **Klant** → **Rijen**
  • **Bedrag** → **Waarden**

Meer hoef je niet te doen. Excel bouwt direct:

   Rij-labels          Som van Bedrag
   ────────────────────────────────────
   De Boer BV                  12.450
   Jansen & Zn                  8.920
   Nexus klant A               34.100
   Pietersen                    5.675
   Smit Holding                19.880
   ────────────────────────────────────
   Eindtotaal                  81.025

Vijf klanten, vijf regels, totalen klaar — uit 500 rijen. Excel heeft automatisch alle regels van elke klant bij elkaar gezocht en opgeteld. Het eindtotaal onderaan klopt altijd met de som van je brondata.

> TIP: Excel telt automatisch op (SOM) zodra je een getal naar Waarden sleept. Wil je iets anders, zoals gemiddelde of aantal? Dat pas je aan via de waardenveld-instellingen — die komen zo.

---

Voorbeeld 2 — kosten per kostensoort per maand

Nu een boekhoudkundiger voorbeeld. Van Ginkel Solutions BV houdt alle uitgaven bij in een kostenregistratie: datum, kostensoort, omschrijving, bedrag. Jij wilt een overzicht: welke kostensoort kost hoeveel per maand?

Hier gebruik je **Rijen én Kolommen**. Sleep:

  • **Kostensoort** → **Rijen**
  • **Maand** → **Kolommen**
  • **Bedrag** → **Waarden**

De draaitabel wordt een matrix:

   Kostensoort        Jan     Feb     Mrt     Eindtotaal
   ──────────────────────────────────────────────────────
   Huur              1.200   1.200   1.200      3.600
   Kantoorartikelen    340     210     490      1.040
   Marketing           800       0     650      1.450
   Reiskosten          150     230     180        560
   Salarissen        8.500   8.500   8.500     25.500
   ──────────────────────────────────────────────────────
   Eindtotaal       10.990  10.140  11.020     32.150

Je ziet meteen: marketing was in februari nul, huur is elke maand gelijk, salarissen domineren het plaatje. Dat soort inzicht vereiste vroeger een half uur handwerk. Nu zijn het vier muisklikken.

> TIP: Heb je een "Maand"-kolom als getal (1, 2, 3…) in je brondata? Dan werkt dit direct. Heb je alleen een "Datum"-kolom? Dan groepeert Excel datums op maand/kwartaal automatisch — dat behandelen we bij het onderdeel Groeperen.

---

Voorbeeld 3 — BTW per tarief

De BTW-aangifte is een vast terugkerend moment voor Van Ginkel Solutions BV. In de verkoopregistratie staat per factuur het BTW-tarief (21%, 9% of 0%) en het BTW-bedrag. Jij wilt per tarief de totale BTW-basis en het totale BTW-bedrag zien.

Sleep:

  • **BTW-tarief** → **Rijen**
  • **Bedrag excl.** → **Waarden** (eerste keer)
  • **BTW-bedrag** → **Waarden** (tweede keer, je mag meerdere velden naar Waarden slepen)
   BTW-tarief    Som van Bedrag excl.    Som van BTW-bedrag
   ──────────────────────────────────────────────────────────
   0%                        4.800                       0
   9%                        6.200                     558
   21%                      52.100                  10.941
   ──────────────────────────────────────────────────────────
   Eindtotaal               63.100                  11.499

De 11.499 euro aan BTW is direct over te nemen naar de aangifte. En als er een factuur is bijgekomen of gecorrigeerd, vernieuw je de draaitabel en de bedragen updaten vanzelf. Geen herberekening met de hand.

---

Voorbeeld 4 — verkopen per productcategorie en per kwartaal

Het krachtigste gebruik van Rijen én Kolommen tegelijk: een kruistabel. Je wilt zien hoe elke productcategorie presteert per kwartaal — zodat je direct ziet of Kantoor in Q3 beter deed dan in Q1.

Sleep:

  • **Categorie** → **Rijen**
  • **Kwartaal** → **Kolommen** (als je brondata al een Kwartaal-kolom heeft)
  • **Bedrag** → **Waarden**
   Categorie       Q1       Q2       Q3       Q4    Eindtotaal
   ────────────────────────────────────────────────────────────
   Elektronika    8.400    9.200   11.300    7.800      36.700
   Kantoor        3.100    2.800    2.950    4.200      13.050
   Schoonmaak     1.200    1.400    1.300    1.150       5.050
   Verzorging     2.600    2.900    3.100    2.400      11.000
   ────────────────────────────────────────────────────────────
   Eindtotaal    15.300   16.300   18.650   15.550      65.800

In één oogopslag zie je dat Q3 het beste kwartaal was, gedragen door Elektronika. Kantoor groeit in Q4. Dit zijn inzichten die pas zichtbaar worden wanneer je de data naar twee dimensies "draait".

> TIP: Wil je de draaitabel wisselen — categorieën als kolommen en kwartalen als rijen? Sleep de velden gewoon om. De data verandert niet, alleen de weergave draait om. Dat is letterlijk de naam: je *draait* het perspectief.

---

Waardenveld-instellingen — meer dan alleen SOM

Standaard telt Excel alles op zodra je een getal naar Waarden sleept. Maar je hebt meer keuze. Door op het veld in de Waarden-zone te klikken (het kleine pijltje) en **Waardenveld-instellingen** te kiezen, krijg je een venster met alle opties.

De vier meest gebruikte:

**SOM** — standaard, telt alle bedragen op. Gebruik voor omzet, kosten, BTW.

**GEMIDDELDE** — berekent het gemiddelde. Handig als je wilt weten: wat is de gemiddelde factuurwaarde per klant?

**AANTAL** — telt hoeveel regels er zijn, ongeacht het bedrag. Handig voor: hoeveel facturen heeft elke klant gehad? (Sleep dan ook de bedragkolom naar Waarden, maar stel in op AANTAL.)

**% van eindtotaal** — laat elk getal zien als percentage van het totaal. Zo zie je in één oogopslag welke klant het grootste aandeel in de omzet heeft.

   VOORBEELD: omzet per klant als % van totaal
   (Waardenveld-instellingen → Waarden weergeven als → % van eindtotaal)

   Klant               % van Eindtotaal
   ──────────────────────────────────────
   De Boer BV                    15,35%
   Jansen & Zn                   11,00%
   Nexus klant A                 42,06%
   Pietersen                      7,00%
   Smit Holding                  24,59%
   ──────────────────────────────────────
   Eindtotaal                   100,00%

Nexus klant A is verantwoordelijk voor meer dan 42% van alle omzet — dat is nuttige informatie die in de absolute bedragen minder snel opvalt.

SOM | standaard
Tel alles op per groep
Gebruik voor: omzet, kosten, BTW
Instellen: automatisch bij getallen
---
GEMIDDELDE | per stuk
Gemiddelde waarde per groep
Gebruik voor: gem. factuurwaarde
Instelling: Waardenveld-instellingen
---
AANTAL | tellen
Hoeveel regels per groep?
Gebruik voor: aantal facturen
Werkt ook op tekstkolommen
---
% van totaal | aandeel
Elk getal als % van eindtotaal
Gebruik voor: aandeel per klant
Instelling → Waarden weergeven als

> TIP: Je kunt hetzelfde veld twee keer naar Waarden slepen: één keer ingesteld op SOM (de absolute bedragen) en één keer op % van eindtotaal (de aandelen). Zo zie je beide naast elkaar in één draaitabel.

---

Groeperen — datums automatisch samenvatten

Stel je brondata heeft een Datum-kolom met exacte datums (bijv. 14-03-2024, 22-03-2024, 03-04-2024...). Als je die naar Rijen sleept, krijg je één rij per dag — dat zijn er 365 per jaar, niet het overzicht dat je wilt. De oplossing: **groeperen**.

Klik met de rechtermuisknop op één van de datumcellen in de draaitabel en kies **Groeperen**. Je krijgt een dialoogvenster waar je kunt kiezen: Dagen, Maanden, Kwartalen, Jaren. Je kunt ook meerdere niveaus tegelijk kiezen.

**Voorbeeld: omzet per kwartaal en maand**

Je hebt "Datum" in Rijen gesleept. Klik rechts op een datum → Groeperen → selecteer zowel **Kwartalen** als **Maanden** → OK.

   ─────────────────────────────────────────────
   Datum               Som van Bedrag
   ─────────────────────────────────────────────
   ▼ Q1                              15.300
       jan                            4.800
       feb                            5.200
       mrt                            5.300
   ▼ Q2                              16.300
       apr                            5.100
       mei                            6.000
       jun                            5.200
   ▼ Q3                              18.650
       jul                            5.900
       aug                            6.450
       sep                            6.300
   ▼ Q4                              15.550
   ─────────────────────────────────────────────
   Eindtotaal                        65.800

De kwartalen zijn inklapbaar (klik op het driehoekje). Excel heeft zelf de datums op maand en kwartaal gegroepeerd zonder dat je een hulpkolom hoefde toe te voegen.

> TIP: Wil je alleen op jaar groeperen (bijv. voor een meerjarig overzicht), selecteer dan alleen Jaren in het groepeerdialoogvenster. Wil je jaar én kwartaal én maand tegelijk, vink alle drie aan — Excel maakt dan drie niveaus van de hiërarchie.

---

Filters en slicers — snel inzoomen

Tot nu toe toont de draaitabel alles. Maar soms wil je snel de vraag stellen: "laat me dit overzicht alleen voor categorie Elektronika zien." Daarvoor heb je twee mogelijkheden.

**Optie 1: Rapportfilter (Filters-veld)** Sleep een kolom naar de Filters-zone bovenaan het veldenpaneel. Boven de draaitabel verschijnt een dropdown met alle unieke waarden. Je klikt de dropdown open, kiest een waarde, en de hele draaitabel past zich aan — alleen de data voor die waarde blijft zichtbaar. Handig, maar een beetje verstopt.

**Optie 2: Slicer — de snellere, visuele variant**

Een slicer is een los venster met knoppen, één knop per unieke waarde. Je klikt op een knop en de draaitabel filtert meteen — geen dropdown, geen menu. Ideaal als je snel wilt schakelen.

Zo voeg je een slicer toe:

  1. Klik op een cel in de draaitabel.
  2. Tabblad **Draaitabel analyseren** (verschijnt bovenaan als je in de draaitabel zit).
  3. Klik op **Slicer invoegen**.
  4. Vink de kolom aan die je als slicer wilt (bijv. "Categorie").
  5. Klik OK.

Er verschijnt een zweevend venster met de categorieknoppen:

   ┌──────────────────────┐
   │  Categorie       [X] │
   ├──────────────────────┤
   │  Elektronika         │
   │  Kantoor             │
   │  Schoonmaak          │
   │  Verzorging          │
   └──────────────────────┘

Klik op "Elektronika" → de draaitabel toont alleen Elektronika-data. Klik op "Kantoor" → alleen Kantoor. Klik op het kruisje rechtsboven in de slicer → filter weg, alle data weer zichtbaar.

> TIP: Je kunt meerdere slicers tegelijk hebben — één voor Categorie, één voor Jaar, één voor Regio. Ze werken als AND-filters: alles wat je selecteert moet kloppen. Klik Ctrl + klik om meerdere waarden in één slicer te selecteren.

> TIP: Eén slicer kan ook meerdere draaitabellen tegelijk aansturen. Rechtermuisknop op de slicer → Rapportverbindingen → vink alle draaitabellen aan die je wilt koppelen. Handig als je een dashboard met meerdere overzichten bouwt.

---

Draaitabel vernieuwen

Een draaitabel is een *momentopname* van je brondata. Voeg je een nieuwe verkoop toe aan je lijst, dan past de draaitabel **niet vanzelf mee** — je moet hem vernieuwen.

**Hoe vernieuwen:**

  • Klik op een cel in de draaitabel.
  • Rechtermuisknop → **Vernieuwen**.
  • Of: tabblad **Draaitabel analyseren** → knop **Vernieuwen**.

De draaitabel herberekent alle totalen op basis van de huidige brondata.

**Het bereik uitbreiden als er nieuwe rijen bij komen**

Hier zit een valkuil. Stel je brondata stond oorspronkelijk in rij 1 t/m 200 en je hebt nu rijen 201 t/m 250 toegevoegd. Excel weet dat niet vanzelf — het bereik van de draaitabel is nog steeds 1:200. Alleen de data daarbinnen wordt meegenomen bij vernieuwen.

Oplossing zonder tabel-koppeling:

  1. Klik in de draaitabel → tabblad **Draaitabel analyseren** → **Gegevensbron wijzigen**.
  2. Pas het bereik aan naar het nieuwe grotere bereik.
  3. Klik OK → Vernieuwen.

**De slimme oplossing: gebruik een Excel-tabel als bron (koppeling met les 13a)**

In les 13a heb je geleerd dat je een lijst kunt opmaken als een Excel-tabel (Invoegen → Tabel, of Ctrl+T). Het grote voordeel daarvan is precies dit: een Excel-tabel groeit automatisch mee als je rijen toevoegt. Gebruik je die tabel als bron voor je draaitabel, dan hoef je het bereik nooit meer handmatig aan te passen.

Wanneer je in stap 4 van "Draaitabel aanmaken" het bereik ziet, staat er dan iets als `Tabel1` in plaats van `$A$1:$E$501`. Dat is het teken dat Excel de tabel als bron gebruikt. Voeg je een rij toe onderaan de tabel, dan pakt de draaitabel die rij automatisch mee bij de volgende vernieuwing — zonder dat je het bereik aanpast.

   Bron: $A$1:$E$501   →  handmatig aanpassen bij nieuwe rijen
   Bron: Tabel1        →  groeit automatisch mee  ✓

> TIP: Maak je brondata altijd als Excel-tabel voordat je een draaitabel maakt. Dit kost één muisklik extra (Ctrl+T), maar bespaart je daarna elke keer het gedoe van bereik-aanpassen. De koppeling tussen les 13a en draaitabellen is precies dit: de tabel uit 13a is de perfecte bron voor elke draaitabel.

---

De les op een rij

Je hebt vandaag de krachtigste samenvatfunctie van Excel geleerd. Even alles bij elkaar:

   MODULE 13b — DRAAITABELLEN OP EEN RIJ

   AANMAKEN    Klik in lijst → Invoegen → Draaitabel → OK
               Sleep velden naar vier zones

   VIER ZONES  Rijen   = de groeperingskolom (Klant, Maand…)
               Waarden = het getal (Bedrag, BTW…)
               Kolommen = tweede dimensie (Kwartaal naast klant)
               Filters  = snel afschermen op één waarde

   WAARDEN     SOM, GEMIDDELDE, AANTAL, % van eindtotaal
               Instellen via: klik veld → Waardenveld-instellingen

   GROEPEREN   Rechts klikken op datum → Groeperen
               Kies: Maanden / Kwartalen / Jaren (of meerdere)

   SLICER      Analyseren → Slicer invoegen → kolom kiezen
               Klik knop = filter, kruisje = alles terug

   VERNIEUWEN  Rechts klikken → Vernieuwen
               Gebruik tabel als bron → bereik groeit automatisch

Karin leunt achterover. *"Je hebt zojuist geleerd waarom draaitabellen voor elke boekhouder een dagelijks gereedschap zijn. Die 500 verkoopregels? Jij kunt er nu tien verschillende vragen over beantwoorden — per klant, per maand, per categorie, per tarief — en elk antwoord kost je minder dan een minuut. Geen formules, geen sorteren, geen handwerk. In de missie ga je een echte verkooplijst van Van Ginkel Solutions BV samenvatten: omzet per klant, dan per maand, dan met een slicer op categorie, en je stelt de procentuele verdeling in. Precies wat je als zelfstandig boekhouder bij elke maandafsluiting doet."*

> TIP: Onthoud de twee stelregels van draaitabellen: (1) brondata als Excel-tabel opmaken zodat het bereik automatisch groeit, en (2) vernieuwen na elke wijziging in de brondata. Doe je die twee dingen, dan werkt een draaitabel altijd betrouwbaar.

---

Missie

STORY: Karin legt een USB-stick op tafel. *"Hier staat de volledige verkoopregistratie van Van Ginkel Solutions BV voor dit jaar: 120 verkoopregels, vijf kolommen. Ik wil drie dingen weten: welke klant heeft het meeste gekocht, hoe zit de omzet per maand, en welke productcategorie doet het het beste per kwartaal. Tot nu toe deed een collega dat met de hand — sorteren, optellen, kopiëren. Vandaag bouw jij dat overzicht in draaitabellen. Ik geef je de dataset, jij maakt de draaitabellen. Drie stappen, en bij elke stap leer je iets nieuws."*

Stap 1 — Zet de brondata neer en maak er een tabel van

Start Excel met een **Leeg werkblad**. We bouwen een vereenvoudigde verkooplijst van Van Ginkel Solutions BV. Klik op **A1** en typ de kolomkoppen. Vul daarna rijen 2 t/m 11 in met de onderstaande gegevens (10 verkoopregels — overzichtelijk genoeg om te controleren):

   A (Datum)    B (Klant)        C (Categorie)   D (Bedrag)   E (BTW-tarief)
   ─────────────────────────────────────────────────────────────────────────
   05-01-2024   De Boer BV       Elektronika      1.200        21%
   12-01-2024   Jansen & Zn      Kantoor            340        21%
   18-01-2024   Nexus klant A    Elektronika      2.800        21%
   03-02-2024   De Boer BV       Schoonmaak         180         9%
   14-02-2024   Smit Holding     Elektronika      3.400        21%
   22-02-2024   Jansen & Zn      Kantoor            520        21%
   07-03-2024   Nexus klant A    Verzorging         290         9%
   15-03-2024   Smit Holding     Kantoor          1.100        21%
   28-03-2024   De Boer BV       Elektronika        950        21%
   10-04-2024   Nexus klant A    Elektronika      1.600        21%

Nadat je de data hebt ingevoerd: klik op een cel in de lijst en druk **Ctrl+T**. Excel vraagt of rij 1 de kopteksten zijn — dat klopt, dus klik OK. De lijst is nu een Excel-tabel (je ziet de gestreepte opmaak). Dit zorgt ervoor dat je draaitabel straks automatisch meegroeit als je rijen toevoegt.

Stap 2 — Eerste draaitabel: omzet per klant

Nu de eerste draaitabel. Klik op **een cel in de tabel**. Ga naar **Invoegen → Draaitabel**. Klik OK (Excel stelt automatisch de tabel als bron in — je ziet "Tabel1" in het bereikvenster). De draaitabel opent op een nieuw werkblad.

Sleep in het veldenpaneel:

  • **Klant** → **Rijen**
  • **Bedrag** → **Waarden**

Je draaitabel toont nu de omzet per klant. Controleer met de hand: De Boer BV heeft drie regels (1200 + 180 + 950 = 2330), dat moet ook in de draaitabel staan.

Nu pas je de waardenveld-instellingen aan:

  1. Klik op **"Som van Bedrag"** in de Waarden-zone (het veld in het paneel).
  2. Kies **Waardenveld-instellingen**.
  3. Klik op tabblad **Waarden weergeven als**.
  4. Kies **% van eindtotaal** in de dropdown.
  5. Klik OK.

De draaitabel toont nu percentages. Welke klant heeft het grootste aandeel? (Nexus klant A heeft drie regels van 2800 + 290 + 1600 = 4690 — het grootste bedrag, dus het hoogste percentage.)

Stel de waardenveld-instellingen daarna terug op **Geen berekening** (of kies opnieuw SOM) om de absolute bedragen te zien. Beide weergaven zijn nuttig — je hebt nu gezien hoe je ze wisselt.

Stap 3 — Tweede draaitabel: omzet per maand, gegroepeerd

Ga terug naar het werkblad met de brondata (het tabblad met je tabel). Maak een **nieuwe draaitabel** aan: Invoegen → Draaitabel → OK (nieuw werkblad).

Sleep:

  • **Datum** → **Rijen**
  • **Bedrag** → **Waarden**

Je ziet nu één rij per datum — tien rijen, niet handig. We gaan groeperen:

  1. Klik met de **rechtermuisknop** op een datumwaarde in de draaitabel (bijv. "05-01-2024").
  2. Kies **Groeperen**.
  3. In het dialoogvenster: deselecteer "Dagen" (klik erop zodat de markering verdwijnt) en selecteer **Maanden**.
  4. Klik OK.

De draaitabel toont nu drie maanden (jan, feb, mrt) en april. Controleer: januari heeft drie regels (1200 + 340 + 2800 = 4340), dat moet kloppen.

Wil je ook kwartalen zien? Ga terug naar Groeperen en selecteer **zowel Maanden als Kwartalen**. Excel maakt dan een hiërarchie: kwartalen zijn inklapbaar naar maanden.

Stap 4 — Slicer op categorie toevoegen

Je staat nog op het werkblad van de tweede draaitabel (omzet per maand). We voegen een slicer toe zodat je snel op categorie kunt filteren:

  1. Klik op een cel in de draaitabel.
  2. Ga naar het tabblad **Draaitabel analyseren** (verschijnt bovenaan).
  3. Klik op **Slicer invoegen**.
  4. Vink **Categorie** aan.
  5. Klik OK.

Er verschijnt een slicer met vier knoppen: Elektronika, Kantoor, Schoonmaak, Verzorging. Test het:

  • Klik op **Elektronika** — de maandtotalen passen zich aan: alleen de elektronicaverkopen tellen mee.
  • Klik op **Kantoor** — je ziet: alleen de kantooraankopen per maand (feb en mrt hebben kantoorregels, januari ook).
  • Klik op het **kruisje** rechtsboven in de slicer — alle categorieën weer actief.

Karin kijkt mee. *"Zie je hoe snel je nu kunt schakelen? Vroeger had je voor elke categorie apart moeten filteren, kopiëren en een nieuw blad neerzetten. Nu klik je één knop."*

Stap 5 — Derde draaitabel: categorie × kwartaal

De laatste draaitabel combineert Rijen én Kolommen voor een kruistabel. Ga terug naar de brondata en maak opnieuw een draaitabel aan (Invoegen → Draaitabel → OK, nieuw werkblad).

Sleep:

  • **Categorie** → **Rijen**
  • **Datum** → **Kolommen**
  • **Bedrag** → **Waarden**

De Datum-kolom toont nu datums als kolommen — te gedetailleerd. Groepeer:

  1. Rechtsmuisknop op een datum in de kolomkoppen.
  2. Groeperen → selecteer alleen **Kwartalen** → OK.

Je ziet nu een kruistabel: categorieën als rijen, kwartalen als kolommen. Met onze 10 rijen testdata valt alles in Q1 (jan-mrt) en Q2 (april). Controleer: Elektronika in Q1 = 1200 + 2800 + 3400 + 950 = 8350, in Q2 = 1600.

Karin staat op en kijkt naar je scherm. *"Drie draaitabellen, elk vanuit dezelfde brondata, elk een andere vraag beantwoord. Omzet per klant, inclusief procentuele verdeling. Omzet per maand met een slicer waarmee je in één klik inzoomt op een categorie. En een kruistabel met categorie versus kwartaal — het soort overzicht dat directeuren verwachten bij een maandrapportage. Je hebt dit allemaal gebouwd zonder één formule te schrijven. Dat is de kracht van draaitabellen. En doordat je de brondata als Excel-tabel hebt opgezet, hoef je bij nieuwe verkoopregels alleen maar Vernieuwen te klikken — het bereik past zich vanzelf aan. Module 13 bijna klaar. Sterk werk."*