"Scenario- en gevoeligheidsanalyse"

"Module 14 · Financiële modellen & automatisering"

"Wat als de omzet daalt? Drie scenarios, een gevoeligheidstabel en break-even"

Concepts

Van model naar inzicht

In ch14a heb je een financieel model gebouwd voor Van Ginkel Solutions BV: omzet, inkoopkosten, vaste lasten, nettowinst. Het model klopt. Alle formules werken. Maar wat heb je er eigenlijk aan?

Een model is een machine om vragen mee te beantwoorden. Niet "wat is de winst dit jaar?" — dat is een getal opzoeken. De echte vragen zijn: *wat als de omzet 15% lager uitvalt? Wat als de huurkosten volgend jaar stijgen? Bij welke omzet begin ik quitte te spelen?* Dit soort vragen beantwoord je met **wat-als-analyse**.

Excel heeft drie gereedschappen voor wat-als-analyse, allemaal te vinden via **Gegevens → Wat-als-analyse**:

   DRIE GEREEDSCHAPPEN VOOR WAT-ALS-ANALYSE

   ┌─────────────────────┬──────────────────────────────────────────┐
   │ Scenariobeheer      │ Sla meerdere invoersets op als scenario  │
   │                     │ en genereer een samenvatting in één klik │
   ├─────────────────────┼──────────────────────────────────────────┤
   │ Gegevenstabel       │ Bereken automatisch uitkomsten voor een  │
   │                     │ reeks waarden van 1 of 2 invoerycellen   │
   ├─────────────────────┼──────────────────────────────────────────┤
   │ Doelzoeken          │ Reken achteruit: welke invoerwaarde geeft│
   │                     │ een bepaalde uitkomst?                   │
   └─────────────────────┴──────────────────────────────────────────┘

Deze les behandelt alle drie. Je werkt steeds met hetzelfde model als in ch14a. Houd het model-tabblad open terwijl je leest.

> TIP: Wat-als-analyse werkt altijd samen met een bestaand model. De invoerycellen (omzet, kosten) staan in het model; de gereedschappen passen de waarden aan en laten zien wat er dan met de uitkomst (nettowinst) gebeurt. Zorg dat je model kloppende formules heeft vóórdat je begint.

---

Scenariobeheer — drie toekomstbeelden naast elkaar

Het meest gebruikte gereedschap voor strategische planning is **Scenariobeheer**. Hiermee sla je meerdere sets invoerwaarden op onder een naam — "pessimistisch", "realistisch", "optimistisch" — en vraag je Excel om ze naast elkaar te zetten in een overzichtstabel.

**Hoe het werkt:**

  1. Je kiest welke cellen de *invoervariabelen* zijn (bv. cel B2 = omzet, cel B8 = huurkosten).
  2. Per scenario geef je op welke waarden die cellen moeten hebben.
  3. Excel slaat dat op als scenario. Je kunt op elk moment naar een scenario "springen" — Excel vult de invoercellen dan tijdelijk in met de scenariowaarden, en alle formules herberekenen direct.
  4. Met "Samenvatting" genereert Excel een apart tabblad met alle scenarios naast elkaar.

**Stap voor stap: een scenario aanmaken**

Ga naar **Gegevens → Wat-als-analyse → Scenariobeheer**. In het venster dat opent zie je een lege lijst. Klik op **Toevoegen**.

   VENSTER "SCENARIO TOEVOEGEN"
   ─────────────────────────────────────────────
   Scenarionaam:     pessimistisch
   Veranderende cellen:  $B$2;$B$8
                         ↑ omzet  ↑ huurkosten

   (Scheidt meerdere cellen met ; of Ctrl+klik)
   ─────────────────────────────────────────────

Na "OK" vraagt Excel per invoercel welke waarde het scenario moet gebruiken. Voor het pessimistische scenario vul je een lagere omzet en hogere kosten in. Daarna herhaal je dit voor het realistische en het optimistische scenario.

**Uitgewerkt voorbeeld: drie scenarios voor Van Ginkel Solutions BV**

Stel het model in ch14a heeft deze structuur (alle bedragen in euro's):

   CEL   OMSCHRIJVING            BASISWAARDE
   B2    Omzet                   380.000
   B5    Inkoopkosten (40%)      152.000   ← formule: =B2*0,40
   B8    Huurkosten              36.000
   B9    Salariskosten           72.000
   B10   Overige kosten          24.000
   B12   Brutomarge              228.000   ← formule: =B2-B5
   B14   Totale vaste lasten     132.000   ← formule: =B8+B9+B10
   B16   Nettowinst              96.000    ← formule: =B12-B14

De *invoerycellen* die je per scenario wilt variëren zijn **B2** (omzet) en **B8** (huurkosten). De inkoopkosten zijn al een formule (40% van omzet), dus die passen zich automatisch aan.

Maak drie scenarios aan:

   SCENARIO          OMZET (B2)    HUURKOSTEN (B8)
   ────────────────────────────────────────────────
   pessimistisch     323.000       42.000
   realistisch       380.000       36.000
   optimistisch      456.000       36.000

*Toelichting op de keuzes:*

  • **Pessimistisch** — omzet 15% lager dan basis (323.000 = 380.000 × 0,85), huurkosten 17% hoger (nieuw huurcontract).
  • **Realistisch** — identiek aan het huidige basismodel. Dit is het scenario waartegen de andere twee worden afgemeten.
  • **Optimistisch** — omzet 20% hoger door nieuwe productlijn, huurkosten ongewijzigd.

**Samenvatting genereren**

Klik in het Scenariobeheer-venster op **Samenvatting**. Excel vraagt welke cel de *uitkomst* is. Vul **B16** in (nettowinst). Klik op OK.

Excel maakt een nieuw tabblad `Scenariosamenvatting` aan:

   SCENARIOSAMENVATTING — automatisch gegenereerd door Excel

                        Huidige waarden  Pessimistisch  Realistisch  Optimistisch
   ──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────
   Veranderende cellen:
   $B$2 (Omzet)              380.000         323.000       380.000      456.000
   $B$8 (Huurkosten)          36.000          42.000        36.000       36.000

   Resultaatcellen:
   $B$16 (Nettowinst)         96.000          55.800       96.000      141.600

*Controle nettowinst pessimistisch:*

  • Omzet: 323.000
  • Inkoopkosten (40%): 129.200
  • Brutomarge: 193.800
  • Vaste lasten: 42.000 + 72.000 + 24.000 = 138.000
  • Nettowinst: 193.800 − 138.000 = **55.800**

*Controle nettowinst optimistisch:*

  • Omzet: 456.000
  • Inkoopkosten (40%): 182.400
  • Brutomarge: 273.600
  • Vaste lasten: 36.000 + 72.000 + 24.000 = 132.000
  • Nettowinst: 273.600 − 132.000 = **141.600**

De samenvatting toont het verschil in één oogopslag: het verschil tussen pessimistisch en optimistisch is meer dan 85.000 euro nettowinst — louter door omzetgroei en een ander huurcontract.

Scenario aanmaken | stap 1
Gegevens → Wat-als-analyse → Scenariobeheer
Klik Toevoegen, geef naam op
Wijs invoercellen aan ($B$2;$B$8)
---
Waarden invullen | stap 2
Excel vraagt per cel de waarde
Vul per scenario in wat die cel moet zijn
Herhaal voor elk scenario
---
Samenvatting | stap 3
Klik op Samenvatting in het venster
Wijs de uitkomstcel aan (nettowinst)
Excel genereert een apart tabblad

> TIP: Geef cellen in je model een **naam** (via het naamvak links van de formulebalk). Dan toont de samenvatting "Omzet" in plaats van "$B$2". Dat maakt het overzicht direct leesbaar voor iemand die het model niet kent.

> TIP: Je kunt een bestaand scenario ook **bewerken** of **verwijderen** in het Scenariobeheer-venster. Handig als de aannames veranderen — je hoeft dan niet opnieuw te beginnen, alleen de waarden aan te passen en de samenvatting opnieuw te genereren.

---

Gegevenstabel (één variabele) — een reeks uitkomsten in één keer

Scenariobeheer is krachtig voor een paar duidelijk omschreven scenario's. Maar soms wil je een **reeks** zien: wat is de nettowinst als de omzet 300.000 is? 320.000? 340.000? Tot 500.000, in stappen van 20.000? Dat zijn elf scenario's — te veel om één voor één aan te maken. Dan gebruik je een **gegevenstabel**.

Een gegevenstabel is een bereik in je werkblad dat Excel automatisch invult. Je geeft een reeks invoerwaarden en één uitkomstformule op, en Excel berekent de uitkomst voor elke invoerwaarde.

**Structuur van een gegevenstabel met één variabele:**

   GEGEVENSTABEL — ÉÉN VARIABELE (kolom-georiënteerd)

        A              B
   ┌──────────────┬──────────────┐
 1 │ Omzet        │ Nettowinst   │  ← B1 bevat een VERWIJZING naar
 2 │ 300.000      │              │     de uitkomstcel: =B16
 3 │ 320.000      │              │
 4 │ 340.000      │              │
 5 │ 360.000      │              │
 6 │ 380.000      │              │  ← dit is de basiswaarde
 7 │ 400.000      │              │
 8 │ 420.000      │              │
 9 │ 440.000      │              │
10 │ 460.000      │              │
11 │ 480.000      │              │
12 │ 500.000      │              │
   └──────────────┴──────────────┘

**Hoe zet je dit op:**

  1. Typ de invoerwaarden in kolom A (de omzetreeks, A2:A12).
  2. Typ in **B1** een verwijzing naar de uitkomstcel in je model: `=B16` (de nettowinst). Let op: de formule staat één rij *boven* de eerste invoerwaarde, één kolom *rechts* ervan.
  3. Selecteer het hele bereik **A1:B12**.
  4. Ga naar **Gegevens → Wat-als-analyse → Gegevenstabel**.
  5. In het venster: bij **Kolomin-voercel** (of "Kolomin": de invoercellen staan in een kolom) vul je **B2** in — de cel in je model die de omzet bevat.
  6. Klik OK.

Excel vult kolom B automatisch in voor elke omzetwaarde in kolom A:

   RESULTAAT — automatisch berekend door Excel

        A              B
   ┌──────────────┬──────────────┐
 1 │ Omzet        │ Nettowinst   │
 2 │ 300.000      │  48.000      │
 3 │ 320.000      │  60.000      │
 4 │ 340.000      │  72.000      │
 5 │ 360.000      │  84.000      │
 6 │ 380.000      │  96.000      │  ← basiswaarde
 7 │ 400.000      │ 108.000      │
 8 │ 420.000      │ 120.000      │
 9 │ 440.000      │ 132.000      │
10 │ 460.000      │ 144.000      │
11 │ 480.000      │ 156.000      │
12 │ 500.000      │ 168.000      │
   └──────────────┴──────────────┘

   Berekening per rij (controleer):
   Omzet 300.000 → inkoopkosten 120.000 → brutomarge 180.000
   Vaste lasten: 36.000 + 72.000 + 24.000 = 132.000
   Nettowinst: 180.000 − 132.000 = 48.000 ✓

*Verificatie rij 2 (omzet 300.000):*

  • Inkoopkosten 40%: 120.000
  • Brutomarge: 180.000
  • Vaste lasten: 132.000
  • Nettowinst: **48.000**

De waarden in de tabel zijn **automatisch gekoppeld** aan het model. Verander je de salariskosten in je model, dan herberekent Excel alle cellen in de gegevenstabel direct.

Invoerwaarden | kolom A
Typ de reeks in kolom A (bv. 300k t/m 500k)
Één waarde per rij, in stappen naar keuze
Kopregel boven de eerste waarde
---
Uitkomstformule | kruispunt
Typ =B16 in B1 (één rij boven de invoerreeks)
Verwijst naar de uitkomstcel in het model
Mag ook een andere uitkomstcel zijn
---
Invoercel opgeven | venster
Gegevens → Wat-als-analyse → Gegevenstabel
Kolomin-voercel: de cel in het model (bv. B2)
Excel vult de resultaatkolom automatisch

> TIP: De gegevenstabel gebruikt een speciale matrixformule `{=TABEL(...)}` in de resultaatcellen. Je kunt die cellen niet afzonderlijk wissen of bewerken — je kunt alleen het hele tabelresultaatbereik (B2:B12 in het voorbeeld) selecteren en verwijderen als je de tabel wilt weggooien.

> TIP: Een gegevenstabel met één variabele kan ook **rijgeoriënteerd** zijn: invoerwaarden in een rij, uitkomstformule één kolom links en één rij omlaag. Gebruik dan "Rij-invoercel" in het venster. De kolomvariant is gebruikelijker en makkelijker te lezen.

---

Gegevenstabel (twee variabelen) — een matrix van uitkomsten

Met twee variabelen maak je een **matrix**: één variabele langs de rijen, één langs de kolommen, uitkomsten in het kruispunt. Zo zie je in één tabel hoe omzet en huurkosten samen de winst beïnvloeden.

**Structuur:**

   GEGEVENSTABEL — TWEE VARIABELEN

   B1 bevat de uitkomstformule: =B16  ← kruispunt van rij- en kolomreeks

        B          C          D          E          F
   ┌──────────┬──────────┬──────────┬──────────┬──────────┐
 1 │ =B16     │  30.000  │  33.000  │  36.000  │  39.000  │ ← huurkosten (kolomvariabele)
 2 │ 300.000  │          │          │          │          │ ← omzetwaarden
 3 │ 340.000  │          │          │          │          │   (rijvariabele)
 4 │ 380.000  │          │          │          │          │
 5 │ 420.000  │          │          │          │          │
 6 │ 460.000  │          │          │          │          │
 7 │ 500.000  │          │          │          │          │
   └──────────┴──────────┴──────────┴──────────┴──────────┘

   De uitkomstformule staat in B1 (het kruispunt van rij- en kolomkopregel)
   Rijreeks: omzetwaarden in A2:A7
   Kolomreeks: huurkostenwaarden in C1:F1

**Hoe zet je dit op:**

  1. Typ de rijvariabelen (omzet) in **A2:A7**.
  2. Typ de kolomvariabelen (huurkosten) in **C1:F1** (of B1 van de volgende kolom — zolang ze in de kopregel staan).
  3. Typ in **B1** de uitkomstformule: `=B16`.
  4. Selecteer het hele bereik **B1:F7** (inclusief de kopregel en de rijkolom).
  5. Ga naar **Gegevens → Wat-als-analyse → Gegevenstabel**.
  6. Bij **Rij-invoercel**: vul **B8** in (de huurkostencel in je model).
  7. Bij **Kolomin-voercel**: vul **B2** in (de omzetcel in je model).
  8. Klik OK.

**Resultaat — nettowinst (afgerond):**

   NETTOWINST MATRIX — omzet (rijen) × huurkosten (kolommen)

                 Huurkosten:
   Omzet       30.000    33.000    36.000    39.000
   ──────────────────────────────────────────────────
   300.000     54.000    51.000    48.000    45.000
   340.000     78.000    75.000    72.000    69.000
   380.000    102.000    99.000    96.000    93.000
   420.000    126.000   123.000   120.000   117.000
   460.000    150.000   147.000   144.000   141.000
   500.000    174.000   171.000   168.000   165.000

   Verificatie cel (380.000 ; 36.000):
   Brutomarge: 380.000 − 152.000 = 228.000
   Lasten: 36.000 + 72.000 + 24.000 = 132.000
   Nettowinst: 228.000 − 132.000 = 96.000 ✓

Elke cel in de matrix is het antwoord op de vraag: "wat is de nettowinst als de omzet X is én de huurkosten Y zijn?" Je leest in één oogopslag dat een stijging van huurkosten met 9.000 euro (van 30k naar 39k) de winst met exact 9.000 euro verlaagt — logisch, want het zijn vaste kosten. De omzetgevoeligheid is groter: een stijging van 300k naar 500k verhoogt de winst met 120.000 euro.

> TIP: Maak de matrix leesbaarder met **voorwaardelijke opmaak** → kleurschaal. Lage winst krijgt dan automatisch een rode tint, hoge winst een groene. Zo zie je het omslagpunt direct — de rij of kolom waar de winst positief wordt.

---

Gevoeligheidsanalyse — welke variabele doet er het meest toe?

Een gegevenstabel laat je één of twee variabelen zien. Maar soms wil je weten: van alle variabelen in mijn model — omzet, inkoopkosten, huurkosten, salariskosten — welke heeft de *grootste invloed* op de nettowinst? Dat is de vraag van **gevoeligheidsanalyse**.

De methode is simpel: verander elke variabele met hetzelfde percentage (bv. +10%) en kijk hoeveel de nettowinst verandert. De variabele die de winst het meest beïnvloedt is de meest "gevoelige" — de variabele die je het hardst in de gaten moet houden.

**Voorbeeld voor Van Ginkel Solutions BV — effect van +10% op elke variabele:**

   GEVOELIGHEIDSANALYSE — effect van +10% wijziging op nettowinst

   Variabele          Basiswaarde  +10% waarde  Nieuwe nettowinst  Verschil
   ──────────────────────────────────────────────────────────────────────────
   Omzet              380.000      418.000       118.800           +22.800
   Inkoopkosten %     40%          44%            72.800           −23.200
   Huurkosten          36.000       39.600        92.400            −3.600
   Salariskosten       72.000       79.200        88.800            −7.200
   Overige kosten      24.000       26.400        93.600            −2.400

   Basisnettowinst: 96.000

   Berekening omzet +10%:
   Omzet 418.000 × 60% marge = 250.800 − lasten 132.000 = 118.800
   Verschil: 118.800 − 96.000 = +22.800

   Berekening inkoopkosten +10% (marge daalt van 60% naar 56%):
   Omzet 380.000 × 56% marge = 212.800 − lasten 132.000 = 80.800
   Verschil: 80.800 − 96.000 = −15.200

   (Percentagewijziging is relatief — controleer altijd je modelformules)

**Conclusie:** Omzet en de inkoopmarge zijn verreweg de gevoeligste variabelen — een kleine verschuiving heeft een groot effect. Huurkosten en overige kosten zijn minder gevoelig (vaste bedragen, geen percentage van omzet). Dit betekent dat de eigenaar van Van Ginkel Solutions BV zijn energie het best steekt in omzetgroei en inkooponderhandelingen, en minder in kleine bezuinigingen op kantoorkosten.

> TIP: Gevoeligheidsanalyse hoef je niet formeel te automatiseren. Je kunt de variabelen gewoon handmatig één voor één aanpassen, de nettowinst noteren, en terugzetten. Wil je het elegant doen, gebruik dan een gegevenstabel met de percentagewijziging als invoervariabele en bereken het procentuele effect als uitkomst.

---

Doelzoeken — achteruit rekenen naar het break-evenpunt

De drie gereedschappen tot nu toe rekenen *vooruit*: je geeft invoer, je krijgt uitkomst. **Doelzoeken** doet het omgekeerde: je zegt welke uitkomst je wilt, en Excel berekent welke invoerwaarde daarvoor nodig is.

De klassieke toepassing is het **break-evenpunt**: bij welke omzet is de nettowinst precies nul? Niet meer verlies, nog geen winst — precies quitte.

**Hoe gebruik je Doelzoeken:**

Ga naar **Gegevens → Wat-als-analyse → Doelzoeken**. Een venster opent met drie velden:

   VENSTER "DOELZOEKEN"
   ─────────────────────────────────────────
   Cel instellen:      B16    ← de uitkomstcel (nettowinst)
   Op waarde:          0      ← de gewenste uitkomst (break-even = 0)
   Door verandering:   B2     ← de invoercel die Excel mag aanpassen (omzet)
   ─────────────────────────────────────────

Klik op OK. Excel itereert — het past de waarde van B2 steeds aan totdat B16 zo dicht mogelijk bij 0 komt. Na een fractie van een seconde staat er:

   Doelzoeken heeft een oplossing gevonden:

   Cel instellen:   B16   huidige waarde:   0
   Door verandering: B2   gevonden waarde:  220.000

**Verificatie break-evenpunt 220.000:**

  • Omzet: 220.000
  • Inkoopkosten (40%): 88.000
  • Brutomarge: 132.000
  • Vaste lasten: 36.000 + 72.000 + 24.000 = 132.000
  • Nettowinst: 132.000 − 132.000 = **0** ✓

Het break-evenpunt van Van Ginkel Solutions BV ligt bij een omzet van **220.000 euro**. Dat is de drempel waaronder verlies wordt geleden, waarboven winst.

Break-even | nul-winst
Cel instellen: nettowinst (B16)
Op waarde: 0
Antwoord: minimale omzet om quitte te draaien
---
Doelomzet | winstdoel
Cel instellen: nettowinst (B16)
Op waarde: gewenste winst, bv. 150.000
Antwoord: benodigde omzet om dat doel te halen
---
Maximale kosten | kostenlimiet
Cel instellen: nettowinst (B16)
Op waarde: minimale gewenste winst
Door verandering: kostencel (bv. B8)
Antwoord: hoeveel kosten zijn nog acceptabel

**Meer toepassingen van Doelzoeken:**

   ANDERE VRAGEN DIE DOELZOEKEN BEANTWOORDT

   Vraag: "Welke omzet geeft een nettowinst van 150.000?"
   → Cel instellen: B16 | Op waarde: 150.000 | Door verandering: B2
   → Antwoord: omzet moet 470.000 zijn

   Vraag: "Tot welk huurkostenniveau kan ik gaan voordat de winst
           onder 50.000 zakt?"
   → Cel instellen: B16 | Op waarde: 50.000 | Door verandering: B8
   → Antwoord: huurkosten mogen maximaal 82.000 zijn

   Vraag: "Welke inkoopmarge (%) geeft break-even bij huidige omzet?"
   → Cel instellen: B16 | Op waarde: 0 | Door verandering: B6 (inkooppercentage)
   → Antwoord: de inkoopmarge mag maximaal 65,3% zijn

> TIP: Doelzoeken verandert de invoercel permanent nadat het klikt op OK. Als je alleen wil kijken en niet de modelwaarden wil aanpassen, klik dan op **Annuleren** nadat je het antwoord hebt gezien. De cel keert terug naar de oorspronkelijke waarde.

> TIP: Doelzoeken werkt alleen als er een formuleverbinding is tussen de invoercel en de uitkomstcel. Als B2 (omzet) niet doorspeelt naar B16 (nettowinst) via de formules in je model, vindt Excel geen oplossing. Controleer de afhankelijkheidsketen met **Formules → Afhankelijkheden traceren**.

---

Alles samen — het analytisch proces

Je hebt nu vier gereedschappen die samen een volledig plaatje geven:

   ANALYTISCH PROCES — van model naar beslissing

   1. MODEL (ch14a)
      → Formules kloppen, basiswaarden ingevuld
      → Nettowinst berekend

   2. SCENARIOBEHEER
      → Drie toekomstbeelden: pessimistisch / realistisch / optimistisch
      → Samenvatting toont verschil in één tabel

   3. GEGEVENSTABEL (1 variabele)
      → Nettowinst voor alle omzetwaarden van 300k t/m 500k
      → Maakt gevoeligheidscurve direct zichtbaar

   4. GEGEVENSTABEL (2 variabelen)
      → Nettowinst voor elke combinatie omzet × huurkosten
      → Kruisbestuiving: welk pakket is het beste scenario?

   5. GEVOELIGHEIDSANALYSE
      → Welke variabele heeft de meeste impact?
      → Prioriteert waar je aandacht naartoe moet

   6. DOELZOEKEN
      → Break-evenpunt, doelomzet, maximale kosten
      → Antwoordt op "hoeveel moet ik halen om X te bereiken?"

Karin legt haar pen neer. *"Zie je wat er nu mogelijk is? De eigenaar vraagt: 'stel dat ons grootste klant wegvalt en we 15% minder omzet halen — overleven we dat?' Je opent het model, roept het pessimistische scenario op, en het antwoord staat er al. Of hij vraagt: 'wanneer lonen die nieuwe opslagkosten zich uit?' Dan zoek je de doelomzet. Dit is wat een financieel model pas echt waardevol maakt: niet het getal van dit jaar, maar de antwoorden op de vragen van volgend jaar."*

> TIP: Sla je scenarios op vóórdat je Doelzoeken gebruikt. Doelzoeken past de modelcellen aan, en als je vergeet terug te klikken op Annuleren, overschrijft het de basiswaarden die je scenarios gebruiken.

---

Missie

STORY: Karin schuift een blaadje naar je toe. *"De eigenaar van Van Ginkel Solutions BV heeft drie vragen. Eerste vraag: wat zijn de winstcijfers in een pessimistisch, realistisch en optimistisch scenario? Tweede vraag: hoe ziet de winstcurve eruit als de omzet stap voor stap oploopt van 280.000 naar 480.000? Derde vraag: bij welke omzet draaien we precies quitte? Jij hebt het model uit ch14a. Ik geef je de structuur — jij vult de tools in."*

Stap 1 — Open het model en controleer de structuur

Open de werkmap die je in ch14a hebt gebouwd. Controleer dat de volgende cellen de juiste waarden en formules bevatten:

   CEL   OMSCHRIJVING            VERWACHTE WAARDE / FORMULE
   ─────────────────────────────────────────────────────────
   B2    Omzet                   380.000
   B5    Inkoopkosten            =B2*0,40
   B8    Huurkosten              36.000
   B9    Salariskosten           72.000
   B10   Overige kosten          24.000
   B12   Brutomarge              =B2-B5
   B14   Totale vaste lasten     =B8+B9+B10
   B16   Nettowinst              =B12-B14

Verwachte nettowinst bij omzet 380.000: **96.000 euro**. Klopt het niet? Herstel eerst de formules vóórdat je verdergaat — Scenariobeheer en Doelzoeken werken alleen correct als het model klopt.

Geef de cellen **B2** en **B8** een naam: klik op B2, typ `Omzet` in het naamvak (links van de formulebalk), druk op Enter. Doe hetzelfde voor B8 → `Huurkosten` en voor B16 → `Nettowinst`. Dit maakt de Scenariosamenvatting direct leesbaar.

Stap 2 — Maak drie scenarios aan

Ga naar **Gegevens → Wat-als-analyse → Scenariobeheer** en maak drie scenarios aan. De invoercellen zijn **B2** (Omzet) en **B8** (Huurkosten):

   SCENARIO          OMZET (B2)    HUURKOSTEN (B8)
   ────────────────────────────────────────────────
   pessimistisch     323.000       42.000
   realistisch       380.000       36.000
   optimistisch      456.000       36.000

Nadat de drie scenarios zijn aangemaakt: klik op **Samenvatting**, wijs **B16** aan als resultaatcel, klik OK. Excel genereert een tabblad `Scenariosamenvatting`.

Controleer de nettowinsten in de samenvatting:

  • Pessimistisch: verwacht **55.800** euro (323.000 × 60% − 138.000)
  • Realistisch: verwacht **96.000** euro
  • Optimistisch: verwacht **141.600** euro (456.000 × 60% − 132.000)

Kloppen de getallen in de samenvatting? Zo niet, controleer dan of je de juiste cellen als invoercel hebt aangewezen en of de scenario-waarden correct zijn ingevoerd.

Stap 3 — Bouw een gegevenstabel met één variabele

Voeg een nieuw tabblad toe aan de werkmap en noem het `Gevoeligheidstabel`. Bouw hier een gegevenstabel die de nettowinst berekent voor omzetwaarden van 280.000 tot 480.000 in stappen van 20.000:

   Kolom A (A1:A12):  koptekst + omzetwaarden
   A1:  Omzet
   A2:  280.000
   A3:  300.000
   A4:  320.000
   ...
   A12: 480.000

   Cel B1: typ hier een verwijzing naar de nettowinst in het model
           (bv. =Model!B16 als je het modeltabblad "Model" hebt genoemd)

   Selecteer A1:B12 → Gegevens → Wat-als-analyse → Gegevenstabel
   Kolomin-voercel: de omzetcel in het model (B2 op het modeltabblad)

Na het uitvoeren vult Excel kolom B automatisch. Controleer twee waarden handmatig:

  • Omzet 280.000: brutomarge 168.000 − lasten 132.000 = **36.000**
  • Omzet 380.000: brutomarge 228.000 − lasten 132.000 = **96.000**

Voeg als afwerking **voorwaardelijke opmaak** toe op de winstkolom (B2:B12): gebruik een groene kleurschaal voor hoge waarden en een rode voor lage. Zo zie je direct welke omzetwaarden de winst positief of negatief maken.

Stap 4 — Gebruik Doelzoeken voor het break-evenpunt

Ga terug naar het modeltabblad. De eigenaar wil weten: bij welke omzet is de nettowinst precies nul?

Ga naar **Gegevens → Wat-als-analyse → Doelzoeken** en vul in:

  • Cel instellen: **B16** (nettowinst)
  • Op waarde: **0**
  • Door verandering: **B2** (omzet)

Klik OK. Noteer de gevonden omzetwaarde — dat is het break-evenpunt.

Verwacht antwoord: **220.000 euro**. Verifieer zelf: 220.000 × 60% = 132.000 brutomarge; vaste lasten = 132.000; nettowinst = 0.

Klik op **Annuleren** (niet OK) zodat de modelcel B2 terugkeert naar 380.000. Noteer het break-evenpunt op het tabblad `Gevoeligheidstabel` in een aparte cel, bijvoorbeeld:

   D2:  Break-evenpunt omzet:
   E2:  220.000

Stap 5 — Beantwoord de drie vragen van de eigenaar

Maak een klein overzicht op het tabblad `Gevoeligheidstabel` dat de drie vragen van de eigenaar compact beantwoordt. Gebruik gewone cellen met tekst en formules — geen fancy opmaak nodig, alleen duidelijkheid:

   OVERZICHT VOOR DE EIGENAAR

   Vraag 1 — Wat-als-scenarios:
   Pessimistisch (omzet 323k, huur 42k): nettowinst  55.800
   Realistisch (basisplan):              nettowinst  96.000
   Optimistisch (omzet 456k):            nettowinst 141.600

   Vraag 2 — Gevoeligheidscurve:
   Zie gegevenstabel kolom A–B (omzet 280k t/m 480k)

   Vraag 3 — Break-evenpunt:
   Omzet moet minimaal 220.000 euro zijn om quitte te draaien.
   Onder dat bedrag wordt verlies geleden.

Sla het bestand op als `Van Ginkel Solutions BV financieel model + analyse`.

**Karin leest het overzicht door en knikt.** *"Dit is precies wat de eigenaar nodig heeft. Hij ziet in één oogopslag: in het slechtste geval houden we nog altijd 55.800 euro over, in het beste geval 141.600. En we weten dat we minimaal 220.000 omzet moeten draaien om de kosten te dekken. Dat zijn concrete, bruikbare getallen — niet alleen maar een jaarrekening. Dat is het verschil tussen een spreadsheet die registreert en een model dat adviseert. Module 14 is hiermee op gang. Goed werk."*