Indexcijfers

Concepts

Wat is een indexcijfer?

Een **indexcijfer** drukt een waarde uit ten opzichte van een basisjaar. Het basisjaar krijgt altijd de waarde 100. Een indexcijfer van 115 betekent: 15% hoger dan in het basisjaar.

Formule algemeen:
Index jaar t = (waarde jaar t / waarde basisjaar) × 100

Interpretatie:
Index = 100  → gelijk aan basisjaar
Index > 100  → stijging t.o.v. basisjaar
Index < 100  → daling t.o.v. basisjaar

> EXAMTIP: Het basisjaar heeft altijd index = 100. Als je het basisjaar invult: (waarde / waarde) × 100 = 100. Altijd correct.

De drie soorten indexcijfers

Prijsindex (P) | Vergelijkt de prijs van een product of dienst t.o.v. het basisjaar
Hoeveelheidsindex (Q) | Vergelijkt de verkochte of geproduceerde hoeveelheid t.o.v. het basisjaar
Waardeindex (W) | Vergelijkt de totale omzet (prijs × hoeveelheid) t.o.v. het basisjaar

Berekeningen

**Prijsindex**

Prijsindex = (prijs jaar t / prijs basisjaar) × 100

Voorbeeld:
Prijs laptop 2023 (basisjaar): €800
Prijs laptop 2025: €920

Prijsindex 2025 = (€920 / €800) × 100 = 115
→ Prijs is 15% gestegen t.o.v. 2023

**Hoeveelheidsindex**

Hoeveelheidsindex = (hoeveelheid jaar t / hoeveelheid basisjaar) × 100

Voorbeeld:
Verkoop 2023 (basisjaar): 500 stuks
Verkoop 2025: 425 stuks

Hoeveelheidsindex 2025 = (425 / 500) × 100 = 85
→ Verkoop is 15% gedaald t.o.v. 2023

**Waardeindex**

Waardeindex = (omzet jaar t / omzet basisjaar) × 100
            = Prijsindex × Hoeveelheidsindex / 100

Voorbeeld (vervolg):
Omzet 2023 = 500 × €800 = €400.000
Omzet 2025 = 425 × €920 = €391.000

Waardeindex 2025 = (€391.000 / €400.000) × 100 = 97,75
→ Omzet is 2,25% gedaald

Controle via de formule:
Waardeindex = 115 × 85 / 100 = 9.775 / 100 = 97,75 ✓

> EXAMTIP: Waardeindex = (Prijsindex × Hoeveelheidsindex) / 100. Leer deze verbandformule uit je hoofd — hij staat altijd op het examen.

Terugrekenen: basisjaarwaarde of jaarwaarde bepalen

Als index bekend is en één waarde gegeven:

Formule omgeschreven:
Waarde jaar t   = (index / 100) × waarde basisjaar
Waarde basisjaar = (waarde jaar t / index) × 100

Voorbeeld:
Prijsindex 2025 = 112; prijs 2025 = €560
Prijs basisjaar = (€560 / 112) × 100 = €500

---

Missie

STORY: Van Ginkel Solutions BV houdt zijn verkoopprestaties bij met indexcijfers. Mentor Karin vraagt jou om de indexcijfers over drie jaar te berekenen en te beoordelen.

Stap 1 — Prijsindex berekenen

Van Ginkel verkoopt netwerkapparatuur. De gemiddelde verkoopprijs per eenheid:

2023 (basisjaar): €450
2024: €468
2025: €427,50

Bereken de prijsindex voor 2024 en 2025.

Prijsindex 2024 = (€468 / €450) × 100 = 104
Prijsindex 2025 = (€427,50 / €450) × 100 = 95

Stap 2 — Hoeveelheidsindex berekenen

Verkochte aantallen netwerkapparatuur:

2023 (basisjaar): 1.200 stuks
2024: 1.380 stuks
2025: 1.260 stuks

Bereken de hoeveelheidsindex voor 2024 en 2025.

Hoeveelheidsindex 2024 = (1.380 / 1.200) × 100 = 115
Hoeveelheidsindex 2025 = (1.260 / 1.200) × 100 = 105

Stap 3 — Waardeindex berekenen en controleren

Bereken de waardeindex voor 2024 en 2025 op twee manieren:

1. Via de omzetbedragen.
2. Via de verbandformule (P × Q / 100).

Omzet 2023 = 1.200 × €450 = €540.000
Omzet 2024 = 1.380 × €468 = €645.840
Omzet 2025 = 1.260 × €427,50 = €538.650

Waardeindex 2024 via omzet    = (€645.840 / €540.000) × 100 = 119,6
Waardeindex 2024 via formule  = 104 × 115 / 100 = 119,6 ✓

Waardeindex 2025 via omzet    = (€538.650 / €540.000) × 100 = 99,75
Waardeindex 2025 via formule  = 95 × 105 / 100 = 99,75 ✓

Stap 4 — Beoordeling

Karin vraagt: "Wat zegt het verschil tussen de waardeindex 2025 (99,75) en de prijsindex 2025 (95) over de prestaties van Van Ginkel?"

Antwoord: De omzet is vrijwel gelijk gebleven aan het basisjaar (index 99,75 ≈ 100), ondanks een prijsdaling van 5%. Dit is mogelijk doordat de verkochte hoeveelheid is gestegen (index 105). De volumegroei heeft de prijsdaling gecompenseerd.