Variabele en constante kosten

Concepts

Kostenverloop bij bezettingswijzigingen

Wanneer de productie toeneemt of afneemt, gedragen kosten zich verschillend.

Totale kosten = Vaste kosten + Variabele kosten per eenheid × Aantal eenheden
TC = VK + (vk × Q)

Waarbij:
TC  = Totale kosten
VK  = Vaste kosten (constant, ongeacht Q)
vk  = Variabele kosten per eenheid
Q   = Productie-/afzetvolume

Soorten variabele kosten en hun verloop

Proportioneel variabel | Kosten per eenheid blijven gelijk bij elke omvang. Totale kosten stijgen recht evenredig met Q. Grafiek: rechte lijn.
Progressief variabel | Kosten per eenheid stijgen naarmate Q toeneemt. Totale kosten stijgen sneller dan Q. Grafiek: opwaarts gebogen lijn.
Degressief variabel | Kosten per eenheid dalen naarmate Q toeneemt. Totale kosten stijgen langzamer dan Q. Grafiek: neerwaarts afvlakkende lijn.

graph TD
  A[Productie neemt toe] --> B[Proportioneel: vaste kosten/eenheid]
  A --> C[Progressief: kosten/eenheid stijgen]
  A --> D[Degressief: kosten/eenheid dalen]

Werkelijke bezetting vs. normale bezetting in kostenberekening

Vaste kosten per eenheid (normaal) = Totale vaste kosten / Normale bezetting

Bij werkelijke bezetting < normale bezetting:
→ Hogere vaste kosten per eenheid (bezettingsverlies)

Bij werkelijke bezetting > normale bezetting:
→ Lagere vaste kosten per eenheid (bezettingswinst)

Kostensplitsing

Soms zijn kosten semi-variabel (deels vast, deels variabel). Kostensplitsing scheidt de twee componenten.

Methode hoog-laag:
Variabele kosten per eenheid = (Kosten hoog - Kosten laag) / (Q hoog - Q laag)
Vaste kosten = Totale kosten - variabele kosten per eenheid × Q

Voorbeeldberekening kostenverloop

Van Ginkel Solutions BV heeft de volgende kostenstructuur voor de serverafdeling:

Vaste kosten per maand:                 €  18.500
Variabele kosten per server:            €    4.624

Bij 40 servers:
Totale kosten = € 18.500 + (40 × € 4.624) = € 203.460

Bij 60 servers:
Totale kosten = € 18.500 + (60 × € 4.624) = € 296.140

Stijging bij 20 extra servers:
€ 296.140 - € 203.460 = € 92.680
= 20 × € 4.624 (alleen variabele kosten stijgen!)

> EXAMTIP: Vaste kosten veranderen NIET bij een wijziging in de bezetting. Alleen variabele kosten stijgen/dalen.

---

Missie

STORY: Van Ginkel Solutions BV wil weten hoe de kosten verlopen bij verschillende verkoopvolumes van laptops. Karin vraagt jou een kostenoverzicht te maken voor drie bezettingsniveaus.

Stap 1 — Kostenstructuur

Gegevens laptopverkoop Van Ginkel:

• Vaste kosten per maand: € 24.800
• Variabele kosten per laptop: € 1.231 (inkoopprijs + directe arbeidskosten)
• Normale bezetting: 80 laptops/maand

Stap 2 — Totale kosten berekenen

Bereken de totale kosten bij 60, 80 en 100 laptops.

Bij 60 laptops:
Totale kosten = € 24.800 + (60 × € 1.231) = € 24.800 + € 73.860 = € 98.660

Bij 80 laptops (normale bezetting):
Totale kosten = € 24.800 + (80 × € 1.231) = € 24.800 + € 98.480 = € 123.280

Bij 100 laptops:
Totale kosten = € 24.800 + (100 × € 1.231) = € 24.800 + € 123.100 = € 147.900

Stap 3 — Kostprijs per eenheid

Bij 60 laptops:
Vaste kosten/eenheid: € 24.800 / 60 = € 413,33
Variabele kosten/eenheid: € 1.231,00
Kostprijs/eenheid: € 1.644,33

Bij 80 laptops (normaal):
Vaste kosten/eenheid: € 24.800 / 80 = € 310,00
Variabele kosten/eenheid: € 1.231,00
Kostprijs/eenheid: € 1.541,00

Bij 100 laptops:
Vaste kosten/eenheid: € 24.800 / 100 = € 248,00
Variabele kosten/eenheid: € 1.231,00
Kostprijs/eenheid: € 1.479,00

Stap 4 — Kostensplitsing via hoog-laag methode

Van Ginkel heeft historische data:

• Laag: 55 laptops → totale kosten € 92.505
• Hoog: 95 laptops → totale kosten € 141.745

Bereken de vaste en variabele kosten.

Variabele kosten per laptop:
(€ 141.745 - € 92.505) / (95 - 55) = € 49.240 / 40 = € 1.231

Vaste kosten:
€ 92.505 - (55 × € 1.231) = € 92.505 - € 67.705 = € 24.800

Klopt! Dit bevestigt de kostenstructuur.